X
تبلیغات
ثانیه - مقاله ای به بهانه زلزله آذربایجان و تحلیل و آمار و ارقام


در سوگواری برای از دست رفتگان زلزله اهر و آذربایجان عزیز

امیدوارم که عمیقترین ابراز غم و همدردی با هموطنانم مورد قبول واقع بشود.

 

راه خبره شدن در تکنولوژی برای کاهش صدمات ناشی از زلزله، قبول کردن مسئولیت است – اگر چه یک زلزله قوی (یا هرگونه بلای طبیعی) اگر از درجه یا شدت بخصوصی بگذرد، هیچ ترفند یا تکنولوژی که تا کنون بشر ساخته است نمیتواند او را از صدماتش حفظ کند، ولی چون امید ما انسانها همیشه رحم الاهی در اضائ تلاش و در نتیجه رسیدن به برکت شیرین است، میخواستم که دعوتتان کنم که اگر مایلید به این آمار توجهی بکنید:

- در سال ۱۲۸۵/ ۱۹۰۶ در شمال کالیفرنیا یک زلزله ۸ .۷  باعث کشته شدن ۳۰۰۰ نفر شد.

- سه سال بعد در ۱۲۸۸  در بروجرد یک زلزله ۷.۳ درجه باعث کشته شدن  ۶۰۰۰ انسان شد.

- بعد از چند زلزله غمانگیز و مخرب دیگر (مانند زلزله ۷.۱ بوئین زهرا که  ۱۲۲۲۵ نفر را زیر آوار کشت)، شصدونه سال گذشت و در ۱۳۵۷ زلزله  ۷.۸ درجه ای تبس ۱۵۰۰۰ کشته داد.

- ولی بعد از گذشت نزدیک همان مدت زمان، (در سال  ۱۳۵۰/ ۱۹۷۱) در زلزله ۶.۶ درجه ای در جنوب کالیفرنیا فقط ۶۲ نفر کشته شدند.

 

بعد از حس کردن غم و خشم اولیه، شاید بتوانیم اجازه به خودمون بدهیم که نگاهی کمی عملی-اجتماعی به وقایعی که باعث بوجود آمدن این بهبود چشمگیر در کالیفرنیا شده بکنیم.  امید من این است که نهایتا این نکته شفاف بشود که پیشرفت کردن یا در مسیر پیشرفت قرار گرفتن، دیگر (بقولی) به جنگ غول رفتن نیست، حتی پروسه ای ناشناخته یا مشکل هم نیست. ولی قاعدتا قبول کردن مسئولیت فردی و گروهی، پاسخ دادن به نیازها، و بکارگرفتن توانائیهای اکثریت مردم را مستلزم است. مضافا، امیدوارم که در این مثال تاریخی-انسانی بتوانیم ببینیم که ایجاد یک "محیط آزاد علمی" به افراد و گروهها امکان میدهد که مسئولیت فردی و جمعی خود را برای تولید دانش-عملی (تکنولوژی) لازم برای پیشرفتشان قبول کنند. 

 

داستان کالیفرنیا –  داستان به این قرار است که قبل از زلزله سال ۱۹۰۶ / ۱۲۸۵ تحقیق در مورد زلزله در آمریکا کند بود، یعنی چند زلزله سنج در بعضی مراکز علمی و دانشگاهی نسب شده بود، و تعداد کمی از عالمین در اداره زمینشناسی و اساتید دانشگاهی اطلاعات پراکنده ای در این مورد جمع میکردند. ولی بعد از کشته شدن (به گفته ای) ۳۰۰۰ نفر و خرابیهای بسیار که این زلزله بوجود آورد، یکدفعه تقریبا تمام عالمین این رشته در ادارات و دانشگاههای کالیفرنیا داوطلبانه شروع به مطالعه و تحقیق در مورد زلزله و دلایل و اثرات وقوع آن کردند تا راه حلی برای کاهش صدمات آن پیدا کنند. در این بین بود که یکی از اساتید دانشگاه برکلی پیشقدم شد و با دولت ایالتی در مورد این فعالیتهای همه جانبه ولی پراکنده تماس گرفت. نتیجه تماس این بود که ایالتمدار کالیفرنیا با صادر کردن حکم تاسیس "کمیته پژوهشی زلزله" (که اولین حکم پروژه ای علمی برای بررسی زلزله بود) به سرپرستی آن استاد موافقت کرد. این کمیته رسما امکان هماهنگ کردن همه فعالیتهای داوطلبانه و اهداف متفاوتی که در این زمینه به جریان افتاده بود را بوجود آورد. اگرچه بودجه ای تعیین نشده بود ولی با کمکهای مالی یک موسسه غیر انتفاعی، دو سال بعد (۱۹۰۸ / ۱۲۸۷) کمیته پژوهشی زلزله گزارش نهائیش را (که هنوز هم بعنوان یک الگوی برجسته ی تحقیقات علمی-عملی در مورد زلزله مطرح است) نشر داد.

 

ثمره همه این زحمتها و تحقیقات یک تصویر جامع برای جواب دادن به ناشناخته های زلزله و پیدا کردن بهترین ابزار و متدهای کاهش صدمات آن بود. این گزارش (که نتیجه بررسیهای بیش از بیست محقق، کارشناس و استاد بود) نشان داد که فروریختن ساختمانها در اثر زلزله (و تلفات انسانی ناشی از آن) رابطه بالائی با طرح و معماری ساختمان و مشخصات زمین شناسی محلی (نوع خاک و سنگی که ساختمان روی آن ساخته شده) دارد.

 

در اثر به ثمر رسیدن پژوهشها و فعالیتهای دهها عالم، محقق و دانشگاهی، مهندس و کارشناس، مدیران و دولتمندان در آن دو سال پرشور و پر انرژی (و تحقیقات سالهای بعد) بود که استانداردهای مهندسی و ابزار و متدهای مربوط به مقابله با اثرات زلزله تغییر کرد. در اثر این تغییرات مدارس و بیمارستانها، پلها و سدها، کارخانه ها و هر گونه ساختمان، تاسیسات یا مجموعه و خانه ملزم به پی روی از قوانین علمی منشعب از این تحقیقات شدند. و همه این تغییرات مثبت باعث شد که وقتیکه (شصدوپنج سال بعد در ۱۳۵۰/ ۱۹۷۱) زلزله ۶.۶ درجه ای جنوب کالیفرنیا را تکان داد فقط ۶۲ جان خود را از دست دادند.

 

همینطور که میبینید، پیشرفت کردن یا در مسیر پیشرفت قرار گرفتن، دیگر (بقولی) به جنگ غول رفتن نیست، حتی پروسه ای ناشناخته یا مشکل هم نیست. ولی مستلزم بوجود آوردن محیطی با آزادی علمی برای اکثریت است. بدلیل داشتن "آزادی علمی" در این کشور افراد، گروهها و موسسات و علاقمندان توانستند که در پژوهش و فعالیتهای لازمه داوطلبانه شرکت کرده و بسرعت و کفایت نتایج مورد نیاز را بدست آوردند. بدلیل وجود آزادی علمی (برای حل کردن مشکل کاهش صدمات زلزله)، قبول کردن مسئولیت فردی و گروهی و بکار زدن توانائیهای فردی و گروهی برای اکثریت مردم امکانپذیر شد. به گفته ای دیگر، احساس مسئولیت همراه با توانائی و اجازه، منجر به قدرتمند شدن مردم و دولت در حل کردن این مشکل عظیم شد.

 

(نقشه بلادرنگ اتفاق زلزله ها در دنیا-  بعد از باز کردن لینک روی مناطق مورد نظرتان کلیک کنید تا جزعیات نشان داده شود:  http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/map/)

 

حالا بیآئیم به سالهای اخیرتر -  زلزله سال ۱۳۵۰/ ۱۹۷۱ علاوه بر ۶۲ نفر کشته باعث صدمات فراوانی هم شد. در نتیجه این صدمات یک سد، چندین بزرگراه و پلهای بزرگراهی، دو بیمارستان، تعداد زیادی مدرسه، و موسسات و ساختمانهای دیگر خراب شده یا از کار افتاده بودند. ولی علاوه بر مشکلات جانی و مالی، عدم وجود هرگونه مرکزیت و همآهنگی برای سروسامان دادن امور در حین شلوغ پلوغیهای بعد از زلزله مشکل سوم بود. یعنی مشاهده شد که پلیس و آتش نشانی و تعدادی از ادارات و نهادهائی که در موارد زلزله و یا رفاه عمومی دست داشتند، هر کدام دستورات و راهنمائیهای مختلفی برای حفاظت مردم صادر میکردند. این بود که دولت متوجه مسئولیت خود در بوجود آوردن همآهنگی و متمرکز کردن اهداف شد، و شش سال بعد قانون ایجاد "سازمان ملی کاهش احتمال زیان و ضرر زلزله" با چهار هدف اصلی و بودجه لازمه برای رسیدن به این اهداف تصویب کرد- مثلا بودجه هقت سال گذشته (۲۰۰۵-۲۰۱۲ ) ۱۲۵$ میلیون دلار بود.

(این سایت سازمان کاهش صدمات زلزله است:  http://www.nehrp.gov/)

 

چهار هدف اصلی که برای این سازمان در نظر گرفته شده است به این ترتیب است:

1-     تعیین و مشخص کردن سیاستها و فعالیتهای لازم برای کاهش زیان و ضرر زلزله و به مرحله انجام رساندن سریع این طرحها.

2-     بهتر کردن تکنیکها و تکنولوژی برای کاهش صدمات زلزله به سیستمها و تسهیلات.

3-     بهتر کردن متدهای تشخیص و برآورد کردن صدمات حاصله از زلزله و بهبود انتقال و کاربرد آنها.

4-     بهتر کردن درک زلزله و اثراتش.

در ضمن کنگره تصویب کرد که چهار موسسه نهادی رسما با این سازمان همکاری داشته باشند:

1-     سازمان مدیریت اضطراری.

2-     سازمان ملی تولید استاندارد و تکنولوژی، و

3-     سازمان ملی علم.

4-     سازمان ملی زمین شناسی.

 

ولی اکثر دول غربی با این راز کاملا آشنا هستند که تنها بوجود آوردن ادارات و مرکزیت دادن (یا غیر متمرکز کردن) مشکلی را حل نمیکند. آنها قرنهاست که میدانند که این نه تنها مردم بلکه مردم خبره و دارای منابع قابل دسترسی هستند که میتوانند ادارات و سازمانهای دولتی و غیر دولتی را تبدیل به سیستمها و ماشینهای قوی مشکل گشائی و تولید پیشرفت کنند. بهمین دلیل، طبق رسم معمول در غرب، "سازمان ملی کاهش احتمال زیان و ضرر زلزله" منابع و امکاناتش را در دسترس اکثریت مردمشان در سراسر کشور قرار داد.  یعنی سالانه صدها میلیون دلار سوبسید، کمکهای بلاعوض و بورسهای تحصیلی و پژوهشی توسط این سازمان به موسسات و افراد و دانشگاههای تخصصی داده میشود تا فعالیتها و مطالعات لازم برای رسیدن به اهداف چهار-گانه شان انجام شود. اینها نمونه ای از پروژههائی هستند که سوبسید، کمکهای بلاعوض و بورس دریافت کرده اند:

-          پروژه طرح متدهای عملی و ابزار سازی برای مستحکم کردن (ضد زلزله کردن) ساختمانهای آجری.

-          پروژه بوجود آوردن "مهندسی ضد زلزله" و ارزیابی کارآئی آن.

-          پروژه سیستمهای ساختمانی تطبیقی (با مهندسی ضد زلزل).

-          پروژه پژوهش تولید دانش-عملی (تکنولوژی) در مورد کاهش صدمات زلزله، چگونگی عملی کردن آنها، و طرح برای آموزش عمومی در مورد این اطلاعات (مطالعات نشان میدهد که بیش از 80 % از کمکهای بعد از زلزله توسط مردم انجام میشود- در نتیجه قرارداندن اطلاعات و ابزار مناسب و لازم در دسترس عموم بسیار مهم است).

-          پروژه پژوهش در مهندسی بناها و ساختارهای ضد زلزله.

 

در اثر تمام این فعالیتها صاحبان و گردانندگان هزاران کسب و کار، موسسات، کارخانه، و خانه و منزل و غیره سوبسید نقدی یا عملی و مشاوره مهندسی و زمینشناسی و غیره گرفته و ساختمانهای خود را ضد زلزله کرده اند.  همچنین در اثر پخش کردن این منابع در بین انواع گروهها و موسسات علمی و مهندسی، تنوع و وسعت و عمق دانش- عملی (تکنولوژی) در مورد کاهش صدمات زلزله بسیار پیشرفت کرده و آمریکا و مهندسین و محققین آمریکائی و ابزار و متدهای آنها یکی از منابع معتبر کارشناسی در این زمینه بشمار میروند.

 

در ژاپن -  (البته همونطور که در مقاله های قبلی اشاره ای کردم، باید از استفاده مکرر یک یا دو کشور بعنوان مثال عذر خواهی بکنم. دلیلش آسان بودن دسترسی به این اطلاعات است- تمام این اطلاعات در گوگل سیرچ است.) ولی اجازه بدید که چند خطی هم در مورد اقدامات ژاپن در زمینه کاهش خسارات زلزله بگویم تا شاید مشخص بشود که واقعا اقدام به حل کردن مشکلات خودمان مسئله پیچیده ای نیست و همه کشورهای پیشرفته از همان راز "دخالت دادن اکثریت مردم در پروسه رشد" برای حل کردن مشکلاتشان و جلو افتادن استفاده میکنند.

 

جریان ژاپن به این ترتیب بود که در طی زلزله  ۷.۳ درجه سال ۱۳۷۴ در شهر "کوبی" (در جنوب جزیره اصلی ژاپن) که ۶۴۳۴ کشته شدند و مقدار زیادی خرابی بوجود آمد، مسولین ژاپنی متوجه شدند که در واقع مردمشان1- آگاهی (اطلاعات درست) در مورد زلزله و عواقب آن و 2- توانائی (بودجه، ابزار و غیره) لازم برای درگیرشدن با و حل مشکلات و عواقب زلزله را ندارند. این آگاهی باعث شد که دولت ژاپن یک برنامه و بودجه چند صد میلیون دلاری برای 1- آموزش، آگاهی و مشاوره مردم، 2- سوبسید برای ضد زلزله کردن خانه ها و ساختمانها تخصیص بدهد. اکنون حدود ۷۵ %از خانه ها در ژاپن ضد-زلزله هستند.

 

* ناگفته نماند که اگر چه در عرض صد سال اخیر بیشتر توجه مسئولین و متخصصین روی پیش بینی زلزله و حفظ کردن جان انسانها از صدمات زلزله (در اثر فروریختن ساختمانها بروی آنها) بوده و پیشرفتهای بسیار مهمی در این زمینه ها کسب شد، ولی از لحاظ مادی، آمار نشان میدهد که در اثر زلزله فقط حدود %۱۰ از صدمات ساختمانی است، و %۹۰ بقیه صدمات وارده به دستگاهها و تسهیلات (در تاسیسات پیچیده مثل کارخانه ها و ادارات و شهرهای بزرگ) است. به این دلیل است که بعد از زلزله در مناطق آباد اکثر مشاغل و مراکز کاری باید متوقف شوند چون دستگاهها خراب شده و افراد نمیتوانند کار خود را از سر بگیرند. به این دلیل، در عرض سالهای اخیر توجه بسیاری از مسئولین و متخصصین به سمت تحقیقات در (مثلا) جذب شک وارده از زلزله متمایل شده تا راههائی برای حفظ وسائل و تسهیلات داخل ساختمانها پیدا شود، و در نتیجه ضرر و زیانهای مالی ناشی از آن کاسته شود. مطمئنن احساس مسئولیت همراه با توانائی و اجازه، منجر به قدرتمند شدن مردم و دولت در حل کردن این مشکل نیز خواهد بود.

 

این لینک مقاله ایست (نوشته شده در ۲۰۰۸ / ۱۳۸۸) در مجله "ساینتیفیک آمریکا" با اطلاعات مختصر و خوبی در این مورد دارد:  http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=shock-absorbed

 

در سوگواری برای از دست رفتگان زلزله اهر و آذربایجان عزیز، امیدوارم که عمیقترین ابراز غم و همدردی با هموطنانم مورد قبول واقع بشود.



منبع : http://soheylashakerine.blogfa.com/post-8.aspx

+ نوشته شده توسط سجاد در و ساعت |